Qarabağ adı haradan yaranıb?
“Qarabağ” adının mənşəyi ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Tarixçilərin böyük əksəriyyəti bu adın türk mənşəli olduğunu və “qara” (böyük, uca) və “bağ” (yaşıllıq, bağlıq ərazi) sözlərinin birləşməsindən yarandığını bildirir. Bu ad bölgənin təbii gözəlliyini və məhsuldar torpaqlarını əks etdirir.
Qarabağın qədim tarixi hansı dövrlərə gedib çıxır?
Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, Qarabağ ərazisi hələ e.ə. minilliklərdə yaşayış üçün əlverişli olub. Burada Qafqaz Albaniyasına aid şəhər qalıqları, qalalar və mədəniyyət izləri aşkar edilib. Qarabağ uzun müddət Alban dövlətinin tərkibində mühüm mərkəzlərdən biri sayılıb.
Qarabağ xanlığı nə vaxt yaranıb?
XVIII əsrin ortalarında Qarabağ tarixində yeni mərhələ başladı. 1748-ci ildə Qarabağ xanlığı yaradıldı və bölgənin siyasi mərkəzi Şuşa şəhəri oldu. Pənahəli xan Cavanşir tərəfindən salınan Şuşa qısa müddətdə həm hərbi, həm də mədəni mərkəzə çevrildi.
“Qarabağ xanlığı tarixi” bu dövrdə bölgənin müstəqil idarəetmə və dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasını göstərir.
Rusiya imperiyası dövründə Qarabağın taleyi necə oldu?
XIX əsrin əvvəllərində Qarabağ xanlığı Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldı. Bu dövrdə bölgənin inzibati strukturu dəyişdi, lakin Qarabağ Azərbaycan mədəniyyətinin əsas mərkəzlərindən biri olaraq qalmağa davam etdi. Şuşa Qafqazın mədəni həyatında mühüm rol oynayırdı.
XX əsrdə Qarabağ hansı hadisələrlə üzləşdi?
XX əsr Qarabağ üçün ən çətin dövrlərdən biri oldu. Sovet hakimiyyəti illərində bölgənin statusu dəyişdirildi və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti yaradıldı. Bu qərar sonrakı illərdə ciddi siyasi və etnik gərginliklərin əsasını qoydu.
XX əsrin sonlarında baş verən Qarabağ münaqişəsi bölgənin tarixində dərin izlər buraxdı.
Qarabağın azad olunması nəyi dəyişdi?
2020-ci ildə Qarabağın böyük hissəsi işğaldan azad edildi. Bu hadisə Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Azadlıqdan sonra bölgədə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərinə start verildi. Qarabağ bu gün yeni həyat mərhələsinə qədəm qoyub.
Bu gün Qarabağ nəyi təmsil edir?
Bu gün Qarabağ:
Tarixi ədalətin bərpasını
Milli qüruru
Yenidən dirçəlişi
təmsil edir. Şuşanın mədəni paytaxt elan edilməsi və bölgədə keçirilən beynəlxalq tədbirlər Qarabağın yenidən mədəni mərkəzə çevrildiyini göstərir.
Nəticə
Qarabağın tarixi minilliklərə söykənən, zəngin və çoxqatlı bir tarixdir. Qədim sivilizasiyalardan müasir dövrə qədər keçən bu yol Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxıb. Qarabağ bu gün həm keçmişin mirası, həm də gələcəyin ümididir.