Türkiyə üzərinə fəlsəfi, psixoloji, kriminoloji, antropoloji və hətta sosioloji “təlimlər”, yəni məşqlər…
Oxuyacağınız bütün sətirlər tamamilə mənə məxsusdur və bu vaxta qədər üst-üstə qoyaraq topladığım bilik birikimindən ibarətdir.
Tarixdə öz tarixini yaza bilməyən bir “millət” varsa, zənnimcə, bu “türklərdir”…
Tarixdə guya imperiya qurub, amma öz mahiyyətinə xəyanət edən, özünü qırıb-dağıdan bir “özünəməxsus quruluş” varsa, onun da adı boş yerə “Osmanlı” adlanan hökmdarlıqdır.
İndi sizə iki əsas mənbə təqdim edəcəyəm:
Tarixi ardıcıllığa görə:
Qədim Türklər – Selenge Nəşriyyatı – Müəllif: Lev Nikolayeviç Qumilyov…
Türk Xalqları Tarixinə Giriş – Ötüken Nəşriyyatı – Müəllif: Peter Benjamin Golden…
((Orta əsrlər və erkən yeni dövrdə Avrasiya və Yaxın Şərqdə etnik quruluş və dövlət formalaşması))…
Bunlar da kifayət etməmiş kimi, bir də “Ön Türk” tarixi adı altında, təxminən 15–20 min il əvvələ aid “tarix” tezisləri irəli sürməyə başladılar.
Yəni son buz dövründən də “əvvəl”…
İnsan əcdadlarının ortalıqda yarıçılpaq, heyvan dəriləri ilə mağaradan mağaraya dolaşdığı zamanlardan bəhs edən “bunlar”…
Daha da gülməlisi: bəzi mağara divarlarında, daş sütunlarda görünən “ay-ulduz” simvolunu görüb, “aha, bizimkilər buradaymış” deyə sevinclə qışqıran “kekolar”…
Sanki Allahın göyündəki ay və ulduz yalnız bizim üzərimizə tapulanıb da… “Hansımızın bizimki?”…
İndi oradan biri qalxıb deyər ki, bu adam türklüyü inkar edir.
Vallahi də deyir.
Onda lap Esat Mahmud bəy kimi davranın da, bütün dünyanın “məbdəyi-ümumisi”, yəni insanlığın qaynağı Orta Asiyadakı türk tayfalarıdır deyin, bitsin bu iş.
Bu arada, boş vaxtınız olarsa, bu iki mənbəyə də bir göz atın:
Halil Tekin – Tarixöncəsində Türkiyədə nələr oldu?
Prof. Ahmet Ünal – Tarix yazımı, ölü dillər və arxeologiya…
Pərdə arxasında çevrilən oyunlar və gerçəklər… Xüsusilə bu kitabın 142-ci səhifəsini mütləq oxuyun.
Anadolu xalqının dərdi, ən inkişaf etmiş şəhərindən tutmuş adı bilinməyən bir dağ başına qədər, psixolojidir – “psixik davranış pozuntusudur”.
“Gen” elmi bu gün bizə göstərir ki, nəsillər arasındakı bütün bilik (hətta bilgisizlik), tutum və davranışlarımız, inanclarımız, ehtiraslarımız və s. xromosomlarımız vasitəsilə daşınır.
“Atalar deyib: ‘Baba koruq yeyib, nəvənin dişi turşuyub’.”
Anadolu illərlə imperiyaya qan deposu vəzifəsini yerinə yetirmişdir.
“Çanaqqala döyüşlərində ərəblər də vardı” deyən çərçəkala qulaq asmayın.
Bilin ki, Anadolu kişi varlığı 1699 Karlovça müqaviləsindən sonra 1922-ci ilə qədər orta hesabla hər 16,6 ildən bir müharibəyə aparılmışdır.
Heç bir “gen hovuzu” belə bir rüsvayçılığı daşıya bilməz.
Geriyə, özünü qurtara bilən “gen” mühitləri xaricində, çarıq-çürük (təəssüf ki) bir varlıq bütünü qalmışdır.
Xüsusilə II Vyana mühasirəsindən sonra, dəqiq sayı bilinməsə də, ordudan Almaniya – Qara Meşələr bölgəsinə təxminən 10 min nəfərlik bir əsgər topluluğunun fərarilik etdiyi düşünülür.
Bütün bunların anlaşılması sadə və açıq olmalıdır. Çünki “təbiət sadəliyi sevir” – deyə yazır Newton qardaşımız.
Yazımızın mahiyyəti budur: Biz niyə beləyik?
Zəlzələ olar – kiraları qaldırarıq…
Cümə namazını da qaçırmarıq, ammaaa…
Hava limanından çıxan turisti, hətta fürsət tapsaq yerli sərnişi belə, İstanbulun içində dinkçi atı kimi gəzdirib cibində nə var nə yox almağı “məharət” sayarıq.
Sonra da utanmadan filankəs televiziya kanalında “Anadolu evliyaları” proqramına baxarkən göz yaşı tökərik.
Lənət olsun, eləmi?!
Bu işlər niyə belə olur, anlamağa çalışıb bir az geriyə gedək:
1999 Gölcük zəlzələsindən sonra.
Televiziyada bir söhbət-terapiya proqramı, canlı yayım. Psixoloq Yankı Yazgan və ətrafında zəlzələ zərərçəkənləri. Söhbət tamamilə “həmdərdlik” üzərində qurulmuşdu.
Yəni, sənin dərdin mənim dərdimdir anlayışı.
İnsanlar, özləri kimi fəlakətə uğramamış insanların onların dərdinə şərik olduqlarını gördükcə necə yumşaldıqlarını canlı-canlı izləyirdik.
Bu tətbiqə əsaslanaraq, Türkiyənin bir daha zəlzələ qaynaqlı ictimai gərginliklərə düşməyəcəyini ümid edirdik. Amma…
Bu baş vermədi.
Çünki o gərginliklər, öz dərdini önəmli və mənalı, başqasının dərdini isə önəmsiz və mənasız saymaq düşüncəsindən qaynaqlanırdı.
Nəticə olaraq, Gölcük zəlzələsi gecəsi Yankı Yazganın böyük zəhmətlə yaydığı sevgi və həmdərdlik örtüyü qısa zamanda uçub getdi.
İllər sonra eşitdik ki, Maraş–Hatay zəlzələlərinə bilərəkdən bir neçə gün müdaxilə edilməyib.
Əgər bu eşitdiklərimiz doğrudursa – ki, nə təkzib, nə də təsdiq edəcək imkanımız yoxdur – onda “bir şeyin şayiəsi, baş verməsindən betərdir” sözünü xatırlatmaq yerinə düşür.
Yəni atalar demişkən: bir hadisə haqqında çıxan şayiə, onun gerçəkləşməsindən də betərdir.
Hər kəs, hər qrup yenidən öz həyat tərzinin doğru, başqasının yanlış, öz mənəvi ehtiyaclarının mənalı, “digərlərinin” isə mənasız olduğu zehni sabitliyə geri döndü.
Bu baxımdan, bəziləri tərəfindən “oryentalist” bir roman kimi görülən “Yaban” – Yakup Kadri Karaosmanoğlu əsərində, kəndlilərə “siz niyə döyüşmürsünüz?” deyə çıxışan zabit Celal bəyə, kəndlinin verdiyi cavab məncə böyük məna qazanır:
“O döyüşənlər türklərdir, bəylim. Əlhəmdülillah, biz müsəlmanız.”
2 dekabr 2025-ci il – Vətənə bir də bu gözlə baxın.
ŞƏRHLƏR